Küre operasyonunda ortaya çıkan ‘sauna çetesi’nin münferit bir olgu olmadığına ilişkin ortaya yeterli kanıt sürüldü.

Bütüne baktığımızda karşımızda kadrolaşma açısından geçirgen çetelerden oluşan ve devletin farklı birimlerinin ‘temsilcilerini’ barındıran bir ağ var. Kısaca söylemek gerekirse devletçi çeteleşme Türkiye’de başlı başına bir sektör... Bu gayrı meşru ağın eylem alanını saptarken gösterdiği cesaret ise hiç şaşırtıcı değil. Çünkü özellikle yargının devletle ilintili bireysel suçlar karşısındaki davranış kalıpları, bu çetelerin yasal korumaya mazhar olabileceklerini ima ediyor.

Örneğin Kars’ın Digor ilçesinde 93 yılında halka ateş açarak, içlerinde 13-14 yaşlarında çocukların da bulunduğu 17 kişiyi öldüren polisler geçenlerde beraat etti. Hazırlık soruşturmasının tam üç yıl sürdüğü bu davada, Özel Harekat Şube Müdürlüğü’nde görevli 8 memurun hiçbiri duruşmalara gelmezken, başka illere tayin edilerek kollandılar ve belki de bu süre içinde benzeri görevlerde kullanıldılar. Yüzlerce tanık önünde halka ateş eden bu memurların davranışını mahkeme ‘meşru müdafaa’ olarak niteledi... Diğer bir deyişle gayrı meşru bir eylem, devletin yasal prosedürü içinde aklanırken, faillere meşruiyet sağlayan bir kisveye de büründürüldü.

Söz konusu karar devletin hangi reflekslere sahip olduğunu epeyce açıklıkla ortaya koyuyor. Digor’daki halkı ‘devlet düşmanı’ addettiğiniz andan itibaren, devletin yargısının işlevi de bu düşmana karşı çarpışanların suçunu aklamak biçiminde tezahür ediyor, çünkü yargının doğal refleksi kendisinden enformel olarak beklenen davranış koduyla uyum içinde. Ancak devlet sadece acil durumlarda refleks vermekle yetinmiyor. Gayrı meşru olanın yasal bağlam içinde üretilmesine dayanan taktikler de geliştirebiliyor. Bir dönem Batman’da kurulan Karma Özel Harekat Birliği bu tür işlerin nasıl yapıldığına ilişkin iyi bir örnek. Jandarma, polis özel harekatçıları ve koruculardan oluşan bu ‘birliğin’ finansmanı neredeyse tümüyle örtülü ödenekten gelmişti. Gayrı nizami savaş gerekçesi, gayrı nizami bir devlet memuriyeti statüsü üretmiş ve böylece müstakbel çetelerin altyapısını doğrudan veya dolaylı besleyebilecek, denetim dışı bir yapı oluşmuştu.

Ne var ki sauna çetesi türü ‘inisiyatiflere’ cesaret veren arka plan bununla da sınırlı değil. Ülkenin genel yönetimine ilişkin atılan adımlar ve askeri otoritenin sivil siyaseti kuşatıp enterne etmesi, silahın, baskının ve dolayısıyla kaba gücün ‘anlamlı’ ve işlevsel hale geldiği; toplumun bir asayiş malzemesi olarak aşağılandığı bir algılamayı ima ediyor. MGK’ya terör ve ‘aşırı akımlar’ konusunda rapor sunan İç Güvenlik Grubu’nun sivil yöneticiden alınıp askere bağlanması, basit bir tasarruf değil. Terörle Mücadele Yasa Taslağı’nda jandarmaya Ceza Muhakemeleri Kanunu’na aykırı olarak arama yetkisi tanınması, kırsal alanda operasyon için validen izin zorunluluğunun kaldırılması gibi öneriler suçu azaltmaktan öte, suçun devlet içine çekilmesinin altyapısı olarak da kullanılabilecek bir ortamı ifade ediyor. Hele terörle mücadelede görevli personelin haklarını korumak üzere alınmak istenen ‘tedbirler’, bizzat meşruiyet anlayışının yozlaşmasına neden olacak tehlikeler içeriyor...

Ancak bütün bunlar devletin ‘yetkili’ organlarının bilinçli iradeleriyle oluşmakta... Devletin toplumla ‘uğraşma’ stratejisi böyle olunca da, ne güvenlik güçlerinin özel mücadele taktikleri bizi şaşırtıyor, ne de yargının özel refleksleri. Öte yandan gayrı meşrunun yasal yoldan ‘yolunu bulmasına’ izin veren de bir dünya bu... Devletin özel tezgahından geçenlerin kendilerini suça bu denli yakın hissetmeleri başka nasıl açıklanabilir? Bu ortamda sauna çetesi de kendi yolunu aramış, garip mi?