‘Güneşe doğru’ 10 bin küsur kilometre yol tepmek, hem de bir ‘hiç’ uğruna... Rusya ile AB’nin, merkezine enerji güvenliğini alan ilişkilerinde köprülerin nasıl atılmakta olduğunu ortaya seren son gelişme, işte bu ‘on bin küsur kilometrede’ saklı. Rusya’nın AB ile son zirvesini geçen hafta Uzak Doğusu’ndaki, Çin ve Japon Denizi sınırında bulunan Habarovsk kentinde gerçekleştirmesi son derece manidar. Tabii Avrupa Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso, Dış Politika şefi Javier Solana ve dönem başkanı Çekya’nın ‘Euroseptik’ (AB’ye şüpheci) yaklaşımıyla namlı Devlet Başkanı Vaclav Klaus’ın sıkı bir restleşme için üşenmeyip taa oralara gitmeleri de öyle.... ‘AB ile Rusya arasında siyasi ve ekonomik cephedeki uzlaşmazlıkları vurgulayan bir başka zirve işte’ deyip geçiştirmek mümkün değil. Habarovsk için biraz iddialı gibi görünse de, ‘sonun başlangıcı’ bile demek mümkün.

Herkesin asıl derdi, elbette enerji güvenliği. Zirvede AB geçen ocakta Avrupa’ya yönelik doğalgaz sevkıyatında görüntüde Ukrayna’nın ödeme sıkıntısından kaynaklanan aksaklıkların tekrarlanmayacağına dair güvence aradı. Rusya ise, sorunun kendisinden değil, Batı’nın siyasi manevralarından kaynaklandığında ısrar etti. Meselenin özünde, aslında 1991’de SSCB dağıldıktan sonra iki kutuptan 51 ülkenin katlımcısı olduğu Avrupa Enerji Güvenliği Belgesi yatıyor. Doğu ile Batı Avrupa arasında enerji entegrasyonu öngören, Rusya’nın da imzaladığı, ancak daha sonra çıkarlarına aykırı bulup parlamentosunda onaylatmadığı bu belgeye göre, Avrupalı enerji şirketleri ulaşım hatlarında aktif faaliyetlerde bulunabilirken, Rus şirketlerin müdahilliği mümkün olmuyor. Son misal, AB’nin Kiev ile Rusya’nın katılımı olmaksızın doğalgaz boru hatlarının yenilenmesi anlaşması imzalaması.

Gel gör ki, boru hattını var eden içini dolduracak gaz. Dolayısıyla Rusya, Avrupa Enerji Güvenliği Belgesi’nin topyekün çöpe atılması ve transit ülkelerdeki haklarını koruma altına alacak, en büyük enerji satıcısı olarak dağıtım ağına girişinin önünü açacak yeni bir enerji güvenliği anlaşması istiyor. Zirvede Medvedev, Ukrayna yüzünden Avrupa’nın gazsız kalmasına yol açan ocaktaki krize atıfla “Ukrayna Avrupa Enerji Güvenliği Belgesi’ni imzaladı da ne oldu? Bakın bu belgenin üzerine tükürdüler” türünden sert sözler dile getirmekten çekinmedi. Ukrayna’nın ekonomik krizin de etkisiyle gelecek kış depolarını dolduracak Rus doğalgazının parasını ödeyemeyeceğini de anımsatıp, açıkça “Avrupa ülkeleri Rus doğalgazını kullanmayı düşünüyorsa, Ukrayna’yı siyasi platformlarda savunmak yerine, kesenin ağzını açıp Kiev’e 4 milyar dolarlık krediyi bassınlar” resti çekti.

Barroso’nun Rusya ile Ukrayna’nın aralarındaki sorunları Avrupalıları kış ortasında dondurmadan çözmesi gerektiğini söyleyip, “Doğalgaz ihracatında bir daha aksaklığa izin verilmemeli” demekle yetinmesinden, Avrupa’nın henüz söyleyecek sözü bulunmadığı anlaşılıyor. Avrupalılar, var olan enerji belgesi dışında, Ruslara yeni haklar bahşedecek bir başka belge imzalamayacak. Zira Gazprom’u adeta ‘şeytan imparatorluğu’ olarak görüyorlar. Rusya’nın eline koz vermektense, şimdilik çıkmazıyla başbaşa kalmayı seçiyorlar. Bu da elbette yeni siyasi manevraları gerektiriyor. Rusya için bardağı taşıran son damla olan şu meşhur ‘Doğu Ortaklığı’ projesi gibi...

AB’nin Ermenistan, Gürcistan, Ukrayna, Moldova, Beyaz Rusya ve Azerbaycan’ı içeren ‘Doğu Ortaklığı’ girişimi, Barroso’nun ifadesiyle ‘kimseye karşı’ değil, ‘refah ve istikrarı’ hedefliyor. Gelgelelim Rusya bunu sınırlarında yeni bir kordona alma girişimi olarak görüyor. Avrupa’nın NATO’nun doğuya doğru genişleme süreciyle gerçekleştiremediklerini AB himayesinde tamamlamak arzusuna yoruyor.

Velhasıl, Habarovsk zirvesi, Gürcistan’ın geçen ağustosta Kafkaslarda yaktığı savaş ateşinin dumanının tüttüğü bir ortamda AB ile Rusya arasında 2008 sonunda süresi dolan işbirliği ve ortaklık anlaşmasının belki de bir daha hiç yenilenemeyeceğini ortaya koydu. Büyük olasılıkla, normalde yılda iki kez yapılan devlet başkanı düzeyinde AB-Rusya zirveleri bire düşürülecek. Kışın yeni bir gaz krizi kapıda. Moskova açıkça ‘Kış ortasında gazsız kalın, bana göre hava hoş’ diyor. İyi de, bir alım-satımda, satan da alıcıya mahkum değil mi? İşte Rusya’nın zirveyi Habarovsk’ta düzenlemesinin meali... Gelecek ay Çin Devlet Başkanı Hu Cintao’yu ağırlamaya hazırlanan Ruslar, Asya ile Pasifik’teki ülkelere yönelik yeni sistem doğalgaz tedarikini gündemine aldı. Bu, Rusya’nın ‘Doğu Doğalgaz Programı’nın parçası. Tam olarak AB’nin ‘Doğu Ortaklığı’na meydan okuma olmasa da, Rusya’nın Avrupa’ya bağımlı olmadığı mesajı. Rusya-AB ilişkilerinin gidişatı, alternatif doğalgaz rotalarının çizilmesi ve Nabucco için vaktin gelip çattığının işareti.