Şu günlerde en gözde slogan, ‘kapitalizm çöküyor, yaşasın sosyalizm!’. Amerikan devleti, işi, mevduatlara garantör olup batmaya yüztutmuş bankalardan hisse satın almaya vardırınca, Latin solunun öncü gücü Venezüella’nın lideri Hugo Chavez, ABD Başkanı George W. Bush’u ‘yoldaş’ ilan ediverdi. Kimileri hemen çıkıp ‘Amerika sosyalist devletleri’, ‘doların sonu geldi’ deyişini tutturdu, kimileri de ‘Amerika çöküyor’ nidasını atıyor. Kollektif haleti ruhiye, ‘her işte bir hayır vardır’ deyişiyle özetlenir halde. Yaratılan mali sistemden payına ‘yoksunluk’ düşen büyük kitleler düşünüldüğünde, elbette haklılık payı büyük, manidar tepkiler bunlar. Gel gör ki, mali sistemin çöküşünün bedelini devlet müdahaleleri nedeniyle vergileriyle sırtlayacak, krizin reel sektöre nüfuz etmesiyle işsiz kalacak, ücret düzeyleri düşecek büyük miktarda ahalinin, zil takıp oynayacak hali kalacak mı, orası çok şüpheli.

Benim asıl takıldığım, bu karambolde ‘Amerikan hegemonyasının biteceğini’ erkenden ilan edenler. Yukarıda anlattığım hissiyatın sonucu her yerde tezahür ederken, nihayet geçen hafta aksi bir görüşe rastladım. Amerikalı ünlü dilbilimci, filozof, muhalif siyasi eylemci ve MIT profesörü Noam Chomsky, yaşanan ekonomik krizin Amerikan hegemonyasının sonu olmayacağını söylüyor. İran’ın Press TV’sine konuşmuş Chomsky. “ABD hegemonyası’nın yitirileceği değerlendirmesine katılmıyorum” dedikten sonra, olup bitenlerden sonra en fazla cezayı Amerikalıların çekeceği görüşüne de katılmıyor:

“Öncelikle mali kriz, Avrupa’yı ABD’den çok daha sert biçimde vuracak gibi görünüyor. Bazı Avrupa ülkeleri daha şimdiden resmen resesyonda olduklarını ilan etti. ABD ise henüz bunu yapmadı. Bankalar Avrupa’da çok hızlı biçimde çöküyor.

Acil sorun en derin sorun değil, orta vadeli toksik unsurlar ve mortgage temelli sigortalar. Detaylara sahip değiliz, herşey şeffaf değil, fakat genel hesaplamaya göre bunların yarısı Avrupa bankalarında. Mali küreselleşme dalgalarına devasa biçimde maruz kalmış bir ülke, İzlanda pratik olarak iflas ilan etmenin eşiğinde.”

İranlı muhabir, ABD hükümetinin son 8-10 yılda tek taraflı askeri müdahalelerle ezip geçmekte sakınca görmezken artık BM’de tezlerini kimselere belletemez hale geldiğinden hareket ederek ‘Amerikan askeri gücünün de dize gelip gelmeyeceğini’ soruyor. Tabii muhabir, nükleer programı yüzünden İran’ı sıkıştırmaya çalışan ABD yönetimine Rusya ve Çin’in engel teşkil etmesini Washington’ın bundan sonra askeri maceralara atılmakta zaafiyet göstereceğinin işareti sayıyor. Gel gör ki, Amerikan hegemonyasının nesnel faktörlerine atıf yapan Chomsky’nin yanıtı ilginç: “Askeri bakış açısından Amerikan ordusu tüm dünyanın askeri potansiyelinin toplamına ve bundan da fazla teknolojiye sahip. Aynı zamanda çok çeşitlenmiş kaynaklarıyla çok zengin bir ülke ve Avrupa’da var olmayan bir homojenliği bulunuyor. Avrupa, belki ekonomik anlamda Amerika ile aynı düzeyde, ancak yapısı gereği homojen değil.”

Elbette Chomsky, Amerikan hegemonyasının sonsuza dek gideceği yolunda bir tez filan atmıyor ortaya. Esasen kendisi dünyanın giderek ‘üç kutuplu’ hale geldiği fikrinde. Bu da üç temel ekonomik merkezi ve tek bir askeri merkezi ifade ediyor. Ekonomik anlamda ‘ABD merkezli Kuzey Amerika, Almanya-Fransa merkezli Batı Avrupa ve Japonya merkezli kuzeydoğu Asya’yı sayıyor. Tabii Çin ve Güney Kore’nin temel sanayi güçleri olarak ağırlığını koyduğunun altını çiziyor. Vardığı sonuç Asya merkezinin dünya işlerindeki rolünü artırdığı...

Evet, krizin Amerika’ya bedeli ağır bir resesyon olacak. Ama Amerika’nın krizin merkezi olmasına karşın, askeri ve siyasi gücünü sürdüreceğinden kimse kuşku duymamalı. Hatta belki de hakikatte sahip olduğunun ötesine geçecek şekilde bir güç sergileme olasılığı üzerinde daha çok durulmalı. Hele de rakiplerin ahval-i şeraiti düşünüldüğünde. Ciddi enerji kaynaklarının bulunduğu Afrika pazarını ele geçirme yolunda Çin bir hayli yol kat etmişken; mali krizde iflas bayrağı açmış İzlanda’ya 4 milyar dolar krediyi boşu boşuna açmamış Rusya, enerji zengini Kuzey Kutbu’na göz dikmişken... Chomsky’nin belki bir parça ‘ayaküstü’ denilebilecek uyarıları, ilk bakışta ‘öngörülemeyecek’ bir geleceğe dair slogancılıktan öte düşünülecek çok şey bulunduğuna işaret ediyor.