Genellemeler yapılarak yaklaşıldıkça başörtüsü meselesi ilelebet çözülemez. Çünkü bir problemin çözümü ancak empati yapmakla mümkündür.

Taraflar kendi benliklerini aşacak ve "karşı taraf"ı anlama gayretine girecek ki müspet bir adım atılabilsin. Aksi takdirde inatlaşma sürer gider ve çatışmanın zararını filozofluk taslayanlar değil, bir şekilde mağduriyet yaşayanlar görür. Ayşe Arman'ın Reyhan Gürtuna ile yaptığı mülakatta (1 Haziran/Hürriyet) görüyorsunuz ki karşımızda bir insan var; on yedi yaşında kapanan, kırk yedi yaşında açılan bir insan. Genç yaşta tesettüre girmiş bir bayan "otuz yıl sonra" başını açmaya karar vermiş. Ayşe Arman için ilginç bir konu. Zaten Hürriyet, uzun bir süredir bu olayla yakından ilgilenmekte. İki sene önce Reyhan Hanım 'başını kapama modeli' geliştirdiğinde gazeteye manşet olmuştu. Sanırım bu ilginin özünde Ali Müfit Gürtuna önemli bir yer tutuyor. İstanbul Belediyesi eski Başkanı Gürtuna'nın siyasete girdiği gelenekteki dinî duyarlılık Reyhan Hanım'ı da medyanın ilgi odağı haline getiriyor. Hatta bazı yayınlardan hareketle "Acaba Reyhan Hanım'a bir rol model muamelesi mi yapılıyor?" kuşkusuyla yaklaşılıyor.

Arman'ın ustaca, kısaca bazen de keskince sorduğu soruların cevabına şahsen "kapalı bayan", "açık bayan" veya "kapalıyken açılan hanımefendi" genellemeleriyle bakmadım. Öyle baktığınızda "iyi", "kötü", "iyiyken kötüleşen" ya da "kötüyken iyileşen" insan kodlamasına mahkûm oluyorsunuz. Sonuçta "bireysel bir tercih" var karşınızda. Bu tercihin iyiliği-kötülüğü en başta tercihi yapanı bağlıyor. Bunun ötesinde genellemeler yapıp "ideal tipler" üretmek; ya da yine tersinden genellemeler yaparak "hain tipler"den bahsetmek yanlıştır.

Dilerseniz meseleyi bir de şöyle düşünelim: Farz edelim ki Ali Müfit Gürtuna, dinî, muhafazakâr bir çevreden değil de, "sıkı laikçi bir kitle"den gelmiş olsun, eşi de aynı ölçüde aynı değerleri temsil ediyor gibi görünsün ve bir gün Reyhan Hanım "otuz yıllık" tercihini değiştirip başını kapatmaya, tesettüre girmeye karar versin; bu durum karşısında kim, nasıl tavır takınır? Mesela "bazı çevreler" olaya bu kadar sevecen yaklaşabilir mi? Ayşe Arman kendi sempatikliği içinde bunu yapıyor; hatta örtülü bayanlarla yaptığı röportajlarda da bunu sergiliyor. "Açık bayan"ın da "kapalı bayan"ın da bir şekilde ağır bir bedel ödediğini düşünüyor olmalı; zira her iki çerçeveye de empati yapan mülakatlarını hatırlıyorum...

Empati kültürü. Başını açmak da kapamak da herkesin kendi vereceği bir karar. Bütün kapalı genç kızlara "aile baskısıyla kapanıyorlar" genellemesiyle yaklaşıp onların üzerinde gerçek bir baskı uygulayanlar hata yapıyor. Vakıa, ailelerin istek ve talebi olabiliyor bu konuda; ancak sistem iki taraflı işliyor. Yani kapanmak isteyen gençlere baskı yapan aileler de var. Neticede insanların büyük çoğunluğu belli bir yaşa ulaştığında nasıl giyineceklerine kendi iradeleriyle karar veriyor. 47 yaşında açılan olduğu gibi aynı yaşa geldiğinde kapananlar da oluyor. Buradaki temel yanlış, genellemeler yoluyla topyekûn insanların iyi ya da kötü diye takdim edilmesidir. Türkiye'nin çırpınıp durduğu; bu yüzden bir türlü özgürleşemediği nokta budur.

Ülke gerçeğini kabul etmek ve onu içimize sindirmek zorundayız. Bu vatanda başı açıklar da yaşıyor başı kapalılar da; üstelik aynı ailede, aynı apartmanda, aynı sokakta. Kendi aralarında empati ve sempati kurmuş insanların arasına intihar komandoları dalmasa, toplumsal barış ülkenin en büyük dinamizmi olacak. İnanmayan, Türk Telekom'un harika reklâmına bir göz atsın. "Ana Sponsor" esprisiyle bir araya getirilen Milli Takım oyuncularımızın annelerine bakın; kimi açık, kimi kapalı. İşte o manzara, bir Türkiye gerçeğidir. O gerçekte yer alan her bireyin hikâyesi ayrıdır; Türkiye'nin zenginliği de burada gizlidir...