Bolu 1. Asliye ve Malkara Asliye Hukuk Mahkemeleri, baktıkları bir davada, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun, 28. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ''Karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilgiliye ilam verilmez'' biçimindeki ikinci tümcesinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurdu. Yargılama sonucunda haklı çıktığı davaya ait mahkeme ilamının harçsız olarak kendilerine verilmesini isteyen davacıların taleplerini değerlendiren Mahkemeler, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu sonucuna vardı.

Başvuruları birlikte ele alan Anayasa Mahkemesi, Kanunun, ''Karar ve İlam Harcı ödenmedikçe ilgiliye ilam verilmez'' biçimindeki hükmünü oy çokluğuyla iptal etti.

Resmi Gazete'de yayımlanan kararın gerekçesinde, harcın idarece yapılan bir hizmetten yararlananlardan bu hizmet dolayısıyla alınan para, diğer bir deyimle verginin özel ve ayrık bir türü olduğu belirtildi. Bu nedenle diğer harçlarda olduğu gibi, yargı harçlarında da kuralın, harcın, davayı açan veya harca mevzu olan işlemin yapılmasını isteyen kişi tarafından ödenmesi olduğu vurgulanan gerekçede, ''Ancak yargı yoluna başvurmak, başvuran kişiye bir harç yükümlülüğü yüklediği gibi, başvuranın haklı çıkması halinde bu yükümlülük yer değiştirmekte ve davada haksız çıkan tarafa yükletilmektedir. Bu nedenle nisbi harca tabi davalarda, yargılama sonunda ödenecek harç miktarıyla birlikte, harcın gerçek sorumlusu da mahkeme kararıyla belirlenmektedir'' denildi.

Gerekçede, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olan hak arama özgürlüğünün, aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracı olduğu vurgulandı.

Anayasa'nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir hak olduğu belirtilen gerekçede, ''Dava açarken peşin harcı ödeyen ancak nisbi harca tabi davalarda işin niteliği gereği dava sonuna bırakılan bakiye harçtan yasal olarak sorumlu olmadığı mahkeme kararıyla belirlenen davacıya, sorumlusu olmadığı bir harcın tahsili koşuluyla ilamın verilmesi, bireylerin hak arama özgürlüğünü engelleyici nitelik taşımaktadır'' denildi.